Ինչ է թաքնված ավիատոմսի ամրագրման կոդի հետևում. PNR-ը և Amadeus-ի արտահոսքը

Հոկտեմբերի 30-ին Japan Airlines-ը և Cathay Pacific-ը հայտարարեցին, որ իրենց ուղևորների ամրագրման տվյալները հայտնվել են կողմնակի անձանց ձեռքում։ Խնդիրը, սակայն, նրանց սեփական համակարգերում չէր, այլ Amadeus-ում։ Սա իսպանական ընկերություն է, որի ծրագրերով ավիաընկերությունները վաճառում են տոմսեր, պահում ամրագրումները և կազմակերպում թռիչքի գրանցումը (check-in)։ Ըստ Japan Airlines-ի հայտարարության՝ տուժել է JAL-ի և նրա դուստր Japan Transocean Air ընկերության մոտ 92 000 հաճախորդ, իսկ ըստ Cathay Pacific-ի՝ մոտ 53 000 ամրագրում։

Այս դեպքը լավ առիթ է պարզելու, թե ինչ է ավիատոմսի ամրագրման կոդը, որը ստանում ենք նամակով ու անմիջապես մոռանում, և ինչու է այն ավելի արժեքավոր, քան թվում է։

Ամրագրման կոդը և PNR գրառումը

Երբ ավիատոմս եք գնում, ավիաընկերությունը ձեր ճամփորդության համար գրառում է ստեղծում իր համակարգում։ Այդ գրառումը կոչվում է PNR (Passenger Name Record), այսինքն՝ ուղևորի անվանական գրառում։ Ձեզ ուղարկվող նամակում երևում է դրա կարճ կոդը, որը կոչվում է ամրագրման կոդ (booking reference)։ British Airways-ի բացատրությամբ՝ այն սովորաբար վեց նիշից է բաղկացած և պարունակում է տառեր ու թվանշաններ։

Եվրոպական հանձնաժողովի PNR տվյալների նկարագրության համաձայն՝ գրառումը ներառում է այն տվյալները, որոնք ուղևորը տալիս է ամրագրման և գրանցման ժամանակ։ Դրանք կարող են լինել ճամփորդության ամսաթվերը և ամբողջ երթուղին, կոնտակտային տվյալները, վճարման տեղեկությունները, նստատեղի համարը և ուղեբեռի տվյալները։ Կոդի հետևում, ուրեմն, ոչ թե մեկ թռիչք է, այլ ձեր ճամփորդության ամբողջ պատկերը։ Քիչ հայտնի փաստ է, որ ԵՄ-ում այս տվյալներն ավիաընկերություններից ստանում են նաև իրավապահ մարմինները՝ ահաբեկչության և ծանր հանցագործությունների դեմ պայքարի համար։

Ավիաընկերությունների կայքերում ամրագրումը կառավարելու համար սովորաբար բավական է կոդը և ազգանունը։ British Airways-ի «Manage My Booking» էջում ուղղակի գրված է, որ մուտք գործելու համար պետք են միայն ամրագրման կոդը և ազգանունը։ Այնտեղից կարելի է փոխել թռիչքը, ընտրել նստատեղ, ավելացնել անձնագրի տվյալներ, անցնել առցանց գրանցում և տպել նստեցման կտրոնը։ Ուստի եթե սոցցանցերում տեղադրում եք տոմսի կամ նստեցման կտրոնի լուսանկար, որտեղ երևում են կոդն ու ազգանունը, կողմնակի մարդը կարող է բացել ձեր ամրագրումը և փոփոխել այն։

Ինչ պատահեց Amadeus-ում

Amadeus-ի ուղևորների սպասարկման համակարգը (Altéa) օգտագործում են ավելի քան 130 ավիաընկերություն։

Ըստ Japan Airlines-ի՝ Amadeus-ը հոկտեմբերի 23-ին հայտնել է, որ իր համակարգում արտաքին մուտքի հետքեր են գտնվել։ Հետքերը վերաբերում են 2023 թվականի օգոստոսի 10-ից մինչև 2026 թվականի սեպտեմբերի 23-ն ընկած ժամանակահատվածին։ Կողմնակի մուտքը, փաստորեն, կարող էր շարունակվել ավելի քան երեք տարի, իսկ ավիաընկերությունները դրա մասին իմացել են միայն հոկտեմբերի վերջին։

Cathay Pacific-ի տվյալներով՝ կողմնակի անձը մուտք է գործել Amadeus-ի համակարգային հաշիվներից մեկին տրված իրական մուտքանունով և գաղտնաբառով։ Թե ինչպես են այդ տվյալները հայտնվել նրա մոտ, չի նշվում։ Amadeus-ն իր պաշտոնական հայտարարության մեջ ավելի ընդհանուր է խոսում. նշում է ամրագրումներ ցուցադրող միջավայրի խոցելիության, այսինքն՝ անվտանգության թույլ տեղի մասին, որի միջոցով հնարավոր է եղել տեսնել ամրագրման որոշ տվյալներ։ Ընկերությունը հայտնում է, որ խոցելիությունը վերացրել է և ուժեղացրել է հսկողությունը, իսկ Cathay Pacific-ի տվյալներով՝ նաև փոխել է գաղտնաբառերը։ Թե ընդհանուր առմամբ քանի ավիաընկերություն և ուղևոր է տուժել, Amadeus-ը չի նշում։

Ինչ տվյալներ են բացահայտվել

Japan Airlines-ի մոտ 90 000 հաճախորդի դեպքում տեսանելի են եղել ամրագրման կոդը, անունը, թռիչքի ամսաթիվը, երթուղին և սպասարկման դասը (օրինակ՝ էկոնոմ կամ բիզնես)։ Մոտ 2 000 հաճախորդի դեպքում ավելին է բացահայտվել։ Նրանց էլ. փոստի հասցեն, հեռախոսահամարը, անձնագրի համարը, քաղաքացիությունը, հաճախորդների բոնուսային ծրագրի (frequent flyer) համարը, տոմսի և նստատեղի համարները նույնպես տեսանելի են եղել։ Cathay Pacific-ը նույն պատկերն է նկարագրում։ Ամրագրումների մեծ մասում երևացել են ամրագրման կոդը, անունը և թռիչքի տվյալները, իսկ ավելի փոքր մասում՝ նաև կոնտակտային տվյալներ, ճամփորդական փաստաթղթի կամ բոնուսային ծրագրի համարներ։

Japan Airlines-ը գրում է, որ քարտերի համարները և գաղտնաբառերը չեն բացահայտվել, իսկ Cathay Pacific-ը՝ որ վճարային տվյալների հասանելիության ապացույց չկա։ Առայժմ ապացույց չկա նաև, որ տվյալներն արդեն չարաշահվել են։ Միջադեպը թռիչքների վրա չի ազդել։

Որտեղ է իրական վտանգը

Երբ խարդախը գիտի ձեր անունը, ամրագրման կոդը, թռիչքի ամսաթիվն ու երթուղին, նա կարող է գրել կամ զանգել այնպես, որ հավատաք, թե դա իսկապես ավիաընկերությունն է։ Օրինակ՝ «ձեր թռիչքը չեղարկվել է, փոխհատուցում ստանալու համար լրացրեք տվյալներն այս հղումով»։ Նամակում կլինեն իրական մանրամասներ, և դա է այն վտանգավոր դարձնում։ Japan Airlines-ն էլ հաճախորդներին դրա մասին է զգուշացնում և խորհուրդ տալիս զգոն լինել ընկերության անունից ուղարկված կեղծ նամակների, զանգերի ու կայքերի նկատմամբ։

Պաշտպանվելու ձևը պարզ է։ Եթե ձեր ամրագրման մասին անսպասելի նամակ եք ստանում, մի՛ անցեք դրանում եղած հղումով և ոչինչ մի՛ վճարեք։ Ինքներդ բացեք ավիաընկերության կայքը կամ հավելվածը և ստուգեք ամրագրումն այնտեղ։ Եթե զանգողը ներկայանում է որպես ավիաընկերության աշխատակից, անջատեք և ինքներդ զանգեք կայքում նշված համարով։

Իմ կարծիքը

Ինձ այս պատմության մեջ ամենաշատը մտահոգում է ոչ թե տվյալների ծավալը, այլ երեք տարին։ Եթե մուտքն իրականացվել է իրական հաշվի մուտքանունով և գաղտնաբառով, համակարգի համար դա նման է սովորական աշխատանքի։ Նման մուտքը հիմնականում կարելի է նկատել միայն այն դեպքում, երբ համակարգը հետևում է, թե ինչպես է իրեն պահում հաշիվը, օրինակ՝ երբ այն սկսում է բացել անսովոր շատ ամրագրումներ կամ աշխատում է անսովոր ժամերին։ Այն, որ Amadeus-ը միջադեպից հետո ուժեղացրել է հսկողությունը, հուշում է, որ խնդրի մի մասը հենց այստեղ էր. ավելի քան երեք տարի ոչ ոք չէր նկատում, թե ինչ է անում այդ հաշիվը։

Երկրորդ խնդիրը, որ ցույց տվեց այս դեպքը, մատակարարի ռիսկն է, երբ ընկերության տվյալները պահվում են ուրիշ ընկերության համակարգում։ Ուղևորը տոմս է գնում Japan Airlines-ից կամ Cathay Pacific-ից և հաճախ չի էլ լսել Amadeus-ի մասին, բայց նրա տվյալները պահվում են այնտեղ։ Ավիաընկերությունը կարող է իր համակարգերը լավ պաշտպանել և, միևնույն է, տուժել, որովհետև տվյալները մատակարարի համակարգում են։

Միաժամանակ բացահայտված տվյալների մեծ մասը սահմանափակ է։ Քարտերի համարներ և գաղտնաբառեր չկան, իսկ ավիաընկերությունները մանրամասն և արագ են հրապարակել, թե ինչ է կատարվել։ Amadeus-ն ինքը, սակայն, թվեր չի հրապարակել, և ուղևորները տեղեկանում են միայն իրենց ավիաընկերությունից։ Իսկ անձնագրի համարը, ի տարբերություն գաղտնաբառի, հնարավոր չէ արագ փոխել։ Japan Airlines-ի մոտ 2 000 հաճախորդի, ինչպես նաև Cathay Pacific-ի այն ուղևորների համար, որոնց ճամփորդական փաստաթղթի տվյալները կարող էին բացահայտվել, այս պատմությունը շուտ չի ավարտվի։

Եզրափակում

Ամրագրման կոդը պարզապես մի քանի տառ ու թիվ չէ, որը կարելի է անհոգ տարածել։ Կոդն ու ազգանունը բավական են ձեր ամրագրումը բացելու և փոխելու համար, իսկ այս միջադեպից հետո դրանք նաև խարդախների ամենահամոզիչ «ապացույցն» են։ Եթե վերջին երեք տարում թռել եք Japan Airlines-ով կամ Cathay Pacific-ով, առաջիկա ամիսներին հատկապես ուշադիր եղեք «ավիաընկերությունից» եկող նամակների նկատմամբ։

Աղբյուրներ

• Japan Airlines, «Regarding Unauthorized Access to Amadeus Passenger Service System and Our Response», 30.10.2026
• Cathay Pacific, «Personal data security incident involving a third-party service provider», 30.10.2026
• Amadeus, պաշտոնական հայտարարություն, հոկտեմբեր 2026
• Amadeus, Altéa Passenger Service System
• Եվրոպական հանձնաժողով, «Travel Information» (PNR տվյալներ)
• British Airways, «Manage My Booking»