ParzTech
Բոլոր հոդվածներըԱնվտանգություն

Ինչու անջատվեցին աշխարհի շատ կայքեր. PHP-ի վտանգավոր սխալը պարզ բառերով

Ինչու հոկտեմբերի 21-ին աշխարհում շատ կայքեր անջատվեցին, ինչ է PHP2Shell խոցելիությունը, ինչ դեր ունեցավ ՍԻ-ն և ինչ պետք է անեն կայք ունեցողները։

ԹՄ

Թամարա Մարտիրոսյան

13 րոպե

Հոկտեմբերի 21-ին աշխարհի տարբեր ծայրերում մարդիկ բացում էին իրենց սովորական կայքերը և տեսնում «սպասարկման աշխատանքներ» գրությունը։ Փակվել էին Ֆինլանդիայի, Նիդեռլանդների ու Ֆրանսիայի պետական կայքեր, Մեծ Բրիտանիայի կառավարության տասնյակ ծառայություններ, Վիքիպեդիայի օժանդակ ծառայություններ, ճապոնական բանկերի ու երկաթուղային ընկերության առցանց ծառայություններ։

Առաջին հայացքից կարող էր թվալ, թե հաքերները զանգվածաբար կոտրել են կայքերը։ Իրականում այդ կայքերի մեծ մասն անջատել էին հենց իրենց տերերը՝ որպես նախազգուշական քայլ։ Պատճառը PHP2Shell անունով երկու խոցելիություն էր, որոնք գտնվել էին համացանցի մեծ մասի հիմքում ընկած ծրագրավորման լեզվում։

Փորձել եմ պարզ բառերով հավաքել, թե ինչ պատահեց, ինչու էր այն այդքան լուրջ, ինչ դեր ունեցավ արհեստական բանականությունը (ՍԻ) և ինչ պետք է անի նա, ով կայք ունի։

Ի՞նչ է PHP-ն և ինչու է այն այդքան կարևոր

PHP-ն ծրագրավորման լեզու է, որով գրվում է կայքի «ներքին» մասը։ Դուք այն չեք տեսնում, բայց ամեն անգամ, երբ բացում եք էջ, մուտք եք գործում ձեր հաշիվ կամ պատվեր եք տալիս, գործի է անցնում սերվերում աշխատող ծրագիրը։ Սերվերը հեռավոր համակարգիչ է, որտեղ պահվում և աշխատում է կայքը։ Հենց այնտեղ PHP-ն ընդունում է ձեր հարցումը, պատրաստում է պատասխանը և ուղարկում ձեր բրաուզերին։

W3Techs վիճակագրական ծառայության տվյալներով՝ հոկտեմբերի 21-ի դրությամբ PHP էր օգտագործում այն կայքերի 69.3%-ը, որոնց սերվերային լեզուն հայտնի է։ Հենց սրանից են ծնվել «ինտերնետի 70%-ը վտանգված է» վերնագրերը։ PHP-ի վրա են աշխատում WordPress-ը, Joomla-ն, Drupal-ը, Վիքիպեդիայի հիմքում ընկած MediaWiki-ն ու բազմաթիվ առցանց խանութներ։ PHP-ն ներկառուցված է նաև այլ ծրագրերում, օրինակ՝ cPanel և Plesk հոսթինգային կառավարման վահանակներում։

PHP2Shell-ը երկու խոցելիության ընդհանուր անունն է։ Գրանցումներում դրանք նշվում են CVE-2026-109618 և CVE-2026-109619 համարներով։ CVE-ն խոցելիությունների միջազգային ցուցակն է, որտեղ յուրաքանչյուր լուրջ խնդիր ստանում է իր համարը։ PHP-ի անվտանգության թիմը երկուսն էլ գնահատել է 10-ից 9.2 միավոր, որը կրիտիկական մակարդակ է։ Անունը դրել է Wiz ընկերությունը։ «Shell»-ը սերվերի հրամանների վահանակն է, այսինքն՝ այն տեղը, որտեղից կարելի է հրամաններ տալ սերվերին։ Անունն ինքնին ասում է, թե ինչ է վտանգված։

Ինչպես է աշխատում խոցելիությունը

Ամեն անգամ, երբ բացում եք էջ կամ ուղարկում եք լրացված ձև, ձեր բրաուզերը սերվերին հարցում է ուղարկում։ PHP-ն այդ հարցման տվյալների համար հիշողության մեջ տեղ է հատկացնում, աշխատեցնում է կայքի կոդը և ավարտից հետո ազատում է այդ հիշողությունը։ Երկու սխալներն էլ թաքնված էին հենց հիշողության հետ աշխատանքի այս փուլերում։

Առաջին դեպքում հարձակվողը հատուկ կազմված հարցում է ուղարկում, որպեսզի PHP-ին հատկացված հիշողությունը սպառվի այն պահին, երբ հարցման տվյալները դեռ կիսատ են մշակված։ PHP-ն ընդհատում է աշխատանքը, բայց հետո՝ մաքրելիս, կիսատ տվյալներն ընդունում է որպես ճիշտ։ Երկրորդ դեպքում մեկ հարցման տվյալների հղումները մնում են հիշողության մեջ նույնիսկ այն բանից հետո, երբ այդ հիշողությունն արդեն ազատվել է։ Նույն սերվերային պրոցեսի մշակած հաջորդ հարցումը կարող է սխալմամբ օգտագործել այդ «հին» տվյալները։

Արդյունքում, ըստ PHP-ի պաշտոնական հայտարարության, հարձակվողը կարող է հեռվից իր կոդը աշխատեցնել սերվերի վրա՝ առանց գաղտնաբառի և առանց հաշվի։ Մասնագետներն այսպիսի խոցելիություններն անվանում են RCE (remote code execution), այսինքն՝ հեռակա կոդի կատարում։ Wiz-ը ցույց է տվել նաև, որ հնարավոր է PHP-ի հիշողությունից կարդալ գաղտնաբառեր, մուտքի կոդեր ու այլ ծառայությունների հետ կապվելու բանալիներ։

Ամենավտանգավորն այն է, որ ամեն ինչ կարող է տեղի ունենալ դեռ մինչև կայքի սեփական կոդի աշխատելը։ PHP-ի թիմի գնահատմամբ՝ ամենամեծ ռիսկն այն սերվերներում է, որոնք օգտագործում են mod_php կոչվող կարգավորումը. այդ դեպքում հարձակումը ցուցադրվել է դեռ կայքի կոդի աշխատելուց առաջ։ Սա նշանակում է, որ նույնիսկ շատ լավ գրված կայքը նույնքան խոցելի էր, որքան սովորական WordPress բլոգը, եթե աշխատում էր PHP-ի չթարմացված տարբերակի վրա։ Wiz-ի խոսքով՝ վտանգված էր նույնիսկ մեկ տողով ամենապարզ «Hello World» էջը։

Ըստ PHP-ի թիմի՝ վտանգված են վեբ հարցումներ մշակող բոլոր PHP տեղադրումները, այդ թվում PHP-FPM, Apache mod_php, php-cgi, FrankenPHP և LiteSpeed տարբերակները։ Wiz-ի տվյալներով՝ առնվազն մեկ խոցելիություն կա 2012 թվականին թողարկված 5.4-ից սկսած բոլոր տարբերակներում։ Ուղղված տարբերակներն են 8.5.12, 8.4.27, 8.3.36 և 8.2.35։

Ինչպես գտան խնդիրը. ՍԻ-ի դերը

Սխալների այս տեսակը նոր չէր։ Հիշողության սահմանաչափի հետ կապված նմանատիպ խնդիր հետազոտողները նկարագրել էին դեռևս 2004 թվականին, բայց գործնականում օգտագործելը համարվում էր չափազանց բարդ։ 2024 թվականին PHP-ի առաջին արտաքին անվտանգության ստուգման ժամանակ մշակող թիմի անդամներից մեկը նկատել էր առաջին նշանները։ Ստուգումը ֆինանսավորել էր Գերմանիայի Sovereign Tech Agency-ն, իրականացրել էր Quarkslab ընկերությունը։ Այդ ժամանակ թիմը չկարողացավ համաձայնության գալ ուղղման եղանակի շուրջ, իսկ իրական հարձակման եղանակ դեռ հայտնի չէր, ուստի խնդիրն առաջնահերթ չդարձավ։

Փոխվել է այն, որ 2026 թվականին հետազոտողներն աշխատել են ՍԻ մոդելների օգնությամբ։ Ամերիկյան Calif ընկերությունը OpenAI-ի «Patch the Planet» ծրագրի շրջանակում ստուգում էր PHP-ի կոդը։ Նրա հետազոտող Ռայան Օսթինը GPT-5.6 Sol մոդելի օգնությամբ գտավ խնդիրը, և Calif-ն այն PHP-ին հաղորդեց օգոստոսի 11-ին։ Նրանցից անկախ՝ Google-ի մայր ընկերությանը՝ Alphabet-ին պատկանող Wiz-ը, Gemini 4 Argon և GPT-5.6 Sol մոդելների ու իր Wiz Atlas գործիքի օգնությամբ առաջին խոցելիությունը գտավ օգոստոսի 19-ին, իսկ PHP-ին հաղորդեց օգոստոսի 24-ին։

Wiz-ի խոսքով՝ նման սխալները տարիներ շարունակ մնացել էին չուղղված, որովհետև դրանք գտնելն ու գործնականում օգտագործելը չափազանց բարդ էր։ Ընկերությունը գրել է, որ առաջատար ՍԻ մոդելներով և ճիշտ գործիքներով մեկ հետազոտողը մեկ շաբաթում արել է այն, ինչի վրա առաջ համաշխարհային մակարդակի թիմը ամիսներ կծախսեր։ PHP հիմնադրամն էլ նշել է, որ ՍԻ-ի օգնությամբ արվող հետազոտությունների պատճառով իրենք շատ ավելի շատ հաղորդումներ են ստանում, քան առաջ։ ՍԻ-ն օգնում է ստուգել այդ հաղորդումները, բայց ամեն որոշում կայացնում և ամեն ուղղում գրում է մարդը։

Հետո ամեն ինչ արագացավ։ Հոկտեմբերի 20-ին, Երևանի ժամանակով մոտ 19:00-ին, խոցելիությունների համարները սկսեցին տարածվել ֆորումներում ու սոցցանցերում՝ ավելի շուտ, քան նախատեսված էր։ PHP հիմնադրամի տվյալներով՝ տեխնիկական մանրամասներ չէին արտահոսել, բայց տարածվում էին թողարկման սխալ ժամ և սխալ գնահատական՝ 10 միավոր իրական 9.2-ի փոխարեն։ Նույն երեկո PHP-ն պաշտոնական նախազգուշացում հրապարակեց և թարմացման թողարկումը մեկ օրով առաջ բերեց՝ հոկտեմբերի 22-ից 21-ին։ Հոկտեմբերի 21-ին, Երևանի ժամանակով 17:30-ի սահմաններում, հրապարակվեցին ուղղված տարբերակներն ու մանրամասները։ Հոկտեմբերի 23-ին PHP-ն հայտնեց նաև երրորդ՝ կապված խնդրի մասին, բայց նշեց, որ այն հնարավոր է միայն շատ անսովոր կարգավորումների դեպքում։

Ինչպես արձագանքեց աշխարհը

Եվրոպայում ամենակտրուկ քայլը կայքերի անջատումն էր։ ԵՄ-ի կիբեռանվտանգության թիմը՝ CERT-EU-ն, արդեն հոկտեմբերի 20-ին խորհուրդ տվեց անհապաղ թարմացնել համակարգերը, իսկ եթե դա հնարավոր չէ՝ կտրել դրանց կապը համացանցից։ Նույն խորհուրդը տվեց նաև Մեծ Բրիտանիայի Ազգային կիբեռանվտանգության կենտրոնը (NCSC)։ Reuters-ի տվյալներով՝ նախազգուշական նպատակով կայքեր անջատեցին Նիդեռլանդների, Գերմանիայի, Ֆրանսիայի, Բելգիայի և Ֆինլանդիայի պետական մարմինները։ Մեծ Բրիտանիայում նախարարը Լորդերի պալատում հայտնեց, որ կառավարության 32 ծառայություն ամբողջությամբ, իսկ 4-ը մասամբ անհասանելի են։ Գերմանական իշխանությունները հատուկ նշեցին, որ սա կանխարգելիչ քայլ է, և միջադեպեր չեն գրանցվել։

ԱՄՆ-ում Ազգային անվտանգության գործակալությունը (NSA), Հետաքննությունների դաշնային բյուրոն (FBI) և Կիբեռանվտանգության գործակալությունը (CISA) կոչ արեցին անհապաղ թարմացնել PHP-ն, իսկ եթե դա հնարավոր չէ՝ անջատել համակարգը մինչև խնդրի լուծումը։ FBI-ը հոկտեմբերի 23-ին այդ մասին հրապարակեց նաև առանձին հանրային զգուշացում։ Հոկտեմբերի 26-ին CISA-ն երկու խոցելիություններն էլ ավելացրեց իրականում օգտագործվող խոցելիությունների իր ցուցակում։ Նման զգուշացումներ տարածեցին նաև Կանադայի, Ավստրալիայի և Հնդկաստանի կիբեռանվտանգության մարմինները։

Ասիայում ամենաաչքի ընկնող արձագանքը Ճապոնիայինն էր։ Երկրի տեղեկատվական տեխնոլոգիաների պետական գործակալությունը (IPA) զգուշացում հրապարակեց դեռ հոկտեմբերի 21-ին՝ թարմացման թողարկումից առաջ։ Նույն օրը երեկոյան վարչապետ Սանաե Տակաիչին X սոցցանցում հրատապ կոչ արեց կայքերի տերերին՝ ստուգել, թե արդյոք իրենց կայքերը PHP են օգտագործում, և պատրաստ լինել գիշերը թողարկվող թարմացմանը։ Հաջորդ օրը նա հայտնեց, որ ժամանակավորապես անջատվել է նաև իր կայքը։ Ճապոնիայում դադարեցվեցին JR West երկաթուղային խմբի մոտ 60 կայքեր և խոշոր բանկերի որոշ առցանց ծառայություններ։ Սինգապուրի կիբեռանվտանգության գործակալության ղեկավարը հայտարարեց, որ վտանգն անմիջական է։ Բանգլադեշում, ըստ The Daily Star-ի, որոշ բանկեր ու պետական գերատեսչություններ նույնպես անջատեցին իրենց կայքերը։

Wikimedia հիմնադրամը, որը կառավարում է Վիքիպեդիան, հայտարարեց, որ նախազգուշական նպատակով անջատել է իր օժանդակ ծառայություններից շատերը, մինչև դրանք հնարավոր լինի անվտանգ թարմացնել։ Հոսթինգային ընկերություններն էլ արագ թարմացրեցին իրենց հաճախորդների սերվերները։ Hostinger-ը, օրինակ, հայտնեց, որ թարմացումն ամբողջ հարթակում ավարտել է հոկտեմբերի 22-ի առավոտյան։ Cloudflare-ը բոլոր հաճախորդների, այդ թվում անվճար փաթեթներից օգտվողների համար միացրեց ժամանակավոր պաշտպանիչ կանոններ՝ հստակ նշելով, որ դրանք թարմացմանը չեն փոխարինում։

Հայաստանում լրատվամիջոցները թեման ներկայացրեցին հիմնականում որպես միջազգային լուր՝ վերահրապարակելով եվրոպական կայքերի անջատման մասին հաղորդումները։ Բաց աղբյուրներում չկարողացա գտնել հայկական պետական մարմինների պաշտոնական հայտարարություն կամ հաղորդում, որ Հայաստանում որևէ կայք անջատվել է այս պատճառով։ Բայց սա չի նշանակում, որ հայկական կայքերը վտանգված չէին․ խոցելիությունը կախված չէ երկրից, այլ միայն նրանից, թե PHP-ի որ տարբերակն է աշխատում սերվերում։

Տարածված սխալ պատկերացումներ

«Սա WordPress-ի խնդիր է»։ Ոչ։ Սխալը հենց PHP-ի մեջ է, ուստի վտանգված է PHP-ի վրա աշխատող ցանկացած կայք կամ ծրագիր՝ առցանց խանութներ, ընկերությունների ներքին համակարգեր, հոսթինգային կառավարման վահանակներ։ WordPress-ը ուղղակի ամենահայտնի օրինակն էր։

«Կթարմացնեմ WordPress-ը և պլագինները, և ամեն ինչ կարգին կլինի»։ Ոչ։ Պլագինները կայքի հավելյալ մոդուլներն են, բայց դրանք չեն փոխում PHP-ն։ Hostinger-ը հատուկ նշել է, որ WordPress-ի, թեմաների կամ պլագինների թարմացումն այս խնդիրը չի լուծում։ Օգնում է միայն սերվերում PHP-ի ուղղված տարբերակի տեղադրումը։

«Կայքն անջատված է, ուրեմն կոտրել են»։ Հոկտեմբերի 21-ի անջատումների մեծ մասը կանխարգելիչ էր։ Հարձակման ենթարկվելու ռիսկի փոխարեն ադմինիստրատորները նախընտրել են մի քանի ժամով անջատել կայքը և սպասել թարմացմանը։

«Պետք է հեռախոսս կամ համակարգիչս թարմացնեմ»։ Ոչ։ Մարդկանց մեծ մասը հեռախոսում կամ համակարգչում PHP2Shell-ի համար որևէ թարմացում տեղադրելու կարիք չունի։ Վտանգը սերվերներին է սպառնում, ուրեմն գործը կայքերի տերերինն ու հոսթինգային ընկերություններինն է։

«ՍԻ-ն ստեղծեց այս խոցելիությունը»։ Ոչ։ Սխալները PHP-ի մեջ կային տարիներ շարունակ, իսկ ՍԻ-ն օգնեց դրանք գտնել ու հասկանալ, թե որքանով են դրանք վտանգավոր։

Ինչ չի անում խոցելիությունը և ինչ անել

PHP2Shell-ը ուղղակիորեն չի հարվածում ձեր հեռախոսին կամ համակարգչին, և վտանգված չեն այն կայքերը, որոնք PHP չեն օգտագործում։ Բայց եթե հարձակվողը հասնի սերվերին, վտանգված կարող են լինել այն տվյալները, որ դուք թողել եք այդ կայքում։ Ուստի սովորական օգտատիրոջ համար գլխավորն այն է, որ իր օգտագործած կայքերի տերերը ժամանակին թարմացնեն իրենց սերվերները։ Գերմանական IONOS հոսթինգային ընկերությունն իր պաշտոնական էջում զգուշացրել է նաև ֆիշինգից, այսինքն՝ կեղծ նամակներից, որոնք կարող են օգտվել այս իրավիճակից։ Անծանոթ հղումների վրա պետք չէ սեղմել։

Եթե կայք ունեք, առաջին քայլը պարզ է՝ պետք է իմանալ, թե PHP-ի որ տարբերակն է աշխատում։ WordPress-ում դա կարելի է տեսնել Tools → Site Health → Info → Server բաժնում։ Անվտանգ են 8.5.12, 8.4.27, 8.3.36 և 8.2.35 տարբերակները և դրանցից նորերը։ Եթե ցուցադրված տարբերակն ավելի հին է, գրեք ձեր հոսթինգային ընկերությանը և հարցրեք, թե արդյոք կիրառվել են հոկտեմբերի 21-ի ուղղումները (CVE-2026-109618 և CVE-2026-109619)։ Hostinger-ի պարզաբանմամբ՝ կառավարվող հոսթինգում ուղղումը կարող է ներդրվել առանց տարբերակի համարը փոխելու, ուստի հարցնելն ավելի հուսալի է, քան միայն թվին նայելը։

Առանձին ուշադրություն պետք է դարձնել հին տարբերակներին։ PHP 8.1-ը և ավելի հները այլևս չեն ստանում պաշտոնական թարմացումներ, բայց խնդրի լրջության պատճառով PHP-ի թիմը հրապարակել է նվազագույն ուղղումներ 7.4, 8.0 և 8.1 տարբերակների ելակետային կոդի համար։ Ընդ որում 8.2 տարբերակի աջակցությունն ավարտվում է 2026 թվականի դեկտեմբերի 31-ին, ուստի այն գործածողները նույնպես արդեն պետք է մտածեն անցման մասին։

PHP-ի թիմը հրապարակել է նաև ժամանակավոր միջոցներ, բայց հատուկ նշել է, որ ամբողջական պաշտպանություն չկա, և միակ անվտանգ ընտրությունը թարմացումն է։ Մեկ կարևոր մանրուք էլ՝ թարմացումը փակում է դուռը, բայց չի հեռացնում այն, ինչ հարձակվողը կարող էր թողնել մինչ այդ։ Հենց դրա համար բրիտանական NCSC-ն խորհուրդ է տվել ուժեղացնել հսկողությունը կասկածելի գործողությունների նկատմամբ, իսկ ամերիկյան FBI-ը՝ պահպանել սերվերի ու PHP-ի գրանցամատյանները (լոգերը) և վտանգի նշաններ հայտնաբերելիս մեկուսացնել համակարգը։

Քիչ հայտնի փաստեր և բաց հարցեր

Հարձակումները սկսվել էին թարմացումից առաջ։ Amazon-ի սպառնալիքների հետազոտման թիմը հայտնաբերել է հարձակման փորձ հոկտեմբերի 17-ին՝ հանրային հայտարարությունից չորս օր առաջ։ Թե որտեղից էր հարձակվողը ստացել տեղեկությունը, դեռ հաստատված չէ։

Մասնագետներն էլ միակարծիք չեն վտանգի չափի հարցում։ Amazon-ը նշում է, որ խոցելիություններն արդեն լայնորեն օգտագործվում են, իսկ ամերիկյան CISA-ն հոկտեմբերի 26-ին դրանք ավելացրել է իրականում օգտագործվող խոցելիությունների ցուցակում։ Մյուս կողմից՝ PHP հիմնադրամի գործադիր տնօրեն Էլիզաբեթ Բարոնը Reuters-ին ասել է, որ հիմնադրամը ապացույց չունի, թե հաքերներին հաջողվել է օգտվել խոցելիություններից մինչև դրանց հրապարակումը կամ արդեն թարմացված կայքերում։ Cloudflare-ի ղեկավար Մեթյու Պրինսի խոսքով՝ առաջին 45 րոպեում ընկերությունը տեսել է հարձակման տասնյակ հազարավոր փորձեր, իսկ հետո դրանց թիվը հասել է միլիոնների։ Փորձը, իհարկե, դեռ հաջողված կոտրում չի նշանակում։

Խնդիրը նկատվել էր դեռ երկու տարի առաջ։ PHP հիմնադրամն ինքն է ընդունել, որ 2024-ին նկատված խնդիրն ամիսներով չուղղվեց, քանի որ թիմը չէր կարողանում համաձայնության գալ լուծման շուրջ, և այդ ուշացումն անվանել է «կառուցվածքային ձախողում»։ Հիմա հիմնադրամն անցել է մեծամասնությամբ որոշումներ կայացնելուն, որպեսզի նման խնդիրներն ավելի արագ լուծվեն։

Այս պատմությունը բացել է նաև ավելի մեծ հարց։ Reuters-ին տված հարցազրույցում PHP հիմնադրամի տնօրենն ասել է, որ հիմնադրամում կա ընդամենը մեկ լրիվ դրույքով աշխատող՝ ինքը, և 14 պայմանագրային մասնագետ, որոնց մեծ մասն աշխատում է մասնակի դրույքով։ Մինչդեռ այն լեզուն, որը նրանք պահում են, աշխատեցնում է ինտերնետի մեծ մասը։

Իմ կարծիքը

Իմ կարծիքով՝ այս պատմությունից պետք է մեկ կարևոր բան հասկանալ. հին սխալներն այլևս անվտանգ չեն։ Այս սխալի մասին մասնագետները գիտեին դեռ տարիներ առաջ։ Բայց կարծում էին, որ հաքերները չեն կարող դրանով կայք կոտրել, որովհետև դա չափազանց բարդ է։ ՍԻ-ն այդ դժվարը հեշտացրեց։ Իսկ ՍԻ-ից կարող են օգտվել ոչ միայն պաշտպանները, այլև հաքերները։ Դա նշանակում է, որ այսուհետ թարմացումները չի կարելի հետաձգել։

Լավ նորությունն այն է, որ համակարգն աշխատեց։ Խնդիրը գտնողները այն չհրապարակեցին բոլորի համար, այլ նախ հայտնեցին PHP-ի թիմին։ Ուղղումը պատրաստ էր արտահոսքից մեկ օր անց, իսկ խոշոր հոսթինգներն արագ պաշտպանեցին իրենց հաճախորդներին։ Կայքերն անջատելն էլ ճիշտ որոշում էր. մեկ օր չաշխատող կայքը շատ ավելի փոքր խնդիր է, քան մարդկանց տվյալների գողությունը։

Բայց կա նաև մտահոգիչ կողմ։ Աշխարհի կայքերի մեծ մասն աշխատում է մի լեզվի վրա, որի անվտանգության համար պատասխանատու է փոքր թիմ։ Իսկ ՍԻ-ի շնորհիվ նոր խոցելիություններ ավելի հաճախ են գտնվելու։ Ուստի նման դեպքեր դեռ կլինեն։

Հայաստանում էլ փոքր բիզնեսներն ու կազմակերպությունները հաճախ կայքը պատվիրում են մեկ անգամ և հետո մոռանում դրա մասին։ Իմ խորհուրդը պարզ է։ Իմացեք՝ ով է թարմացնում ձեր կայքի սերվերը, և համոզվեք, որ կայքն աշխատում է PHP-ի այնպիսի տարբերակի վրա, որը դեռ թարմացումներ է ստանում։ Եթե այս երկու հարցի պատասխանը գիտեք, հաջորդ նման դեպքը ձեզ համար կլինի պարզապես աշխատանք, ոչ թե խուճապ։

Աղբյուրներ

Պաշտոնական աղբյուրներ

Լրատվական և վերլուծական աղբյուրներ

Ինչպե՞ս էր հոդվածը

Եղիր առաջինը, ով կարձագանքի

Հավանեցի՞ր հոդվածը

Կիսվիր ընկերներիդ հետ

Միացիր Parz Tech-ի Telegram ալիքին

Նոր հոդվածների մասին կիմանաս առաջինը՝ անմիջապես Telegram-ում։

Միանալ
phpphp2shellկիբեռանվտանգությունwordpressհոսթինգSI

Շարունակիր կարդալ

Կարող է քեզ հետաքրքրել

Անվտանգություն

Ինչ է թաքնված ավիատոմսի ամրագրման կոդի հետևում. PNR-ը և Amadeus-ի արտահոսքը

Ինչ է ավիատոմսի ամրագրման կոդը (PNR, amragrman kod), ինչ տվյալներ են բացահայտվել Amadeus-ի համակարգից Japan Airlines-ի և Cathay Pacific-ի ուղևորների դեպքում, և ինչպես չընկնել «ավիաընկերության» անունից խարդախության թակարդը։

5 րոպե
Անվտանգություն

Երբ GPS-ը սխալվում է, իսկ անջատված հեռախոսը դեռ կարելի է գտնել

Ինչ է GPS-ի խցանումը և կեղծումը, ինչպես կարելի է գտնել անջատված հեռախոսը, և ինչպես է արբանյակն օգնում, երբ կապ չկա։ Պատմում եմ նաև այն մասին, թե ինչ է կատարվում արբանյակային նավիգացիայի հետ մեր տարածաշրջանում, ինչու ձեր մեքենան կարող է ինքը շտապ օգնություն կանչել, և ինչու Հայաստանում գնված iPhone-ները չունեն արբանյակային կապ։ Տեղորոշման մասին հոդվածաշարի երրորդ մասը։

16 րոպե
Անվտանգություն

Ո՞վ գիտի, թե որտեղ եք դուք

Ո՞վ գիտի, թե որտեղ եք դուք՝ հավելվածնե՞րը, Google-ը, Apple-ը, բջջային օպերատորը, ձեր մեքենա՞ն, թե՞ փողոցի տեսախցիկը։ Պատմում եմ, թե ով և ինչպես է ստանում ձեր գտնվելու վայրի տվյալները, ինչ փոխվեց 2026-ին, ինչ են ասում տարբեր երկրների օրենքները, և ինչպես վերահսկել դա ինքներդ։ Տեղորոշման մասին հոդվածաշարի երկրորդ մասը։

20 րոպե