Instagram-ում գովազդ անող բիզնեսներ, ուշադրություն. Meta-ի կասեցված պայմանները ձեր կայքի և ՍԻ-ի մասին

Հոկտեմբերի սկզբին Meta-ն իր բիզնես օգտատերերին տեղեկացրեց, որ թարմացնում է իր առևտրային պայմանները (Meta Commercial Terms), այսինքն՝ այն կանոնները, որոնցով բիզնեսներն օգտվում են Facebook-ից, Instagram-ից, WhatsApp-ից և ընկերության մյուս հարթակներից։ Nieman Lab-ի տվյալներով՝ նոր տարբերակում կար մի կետ, որը շատերի ուշադրությունը գրավեց։ Ըստ դրա՝ Meta-ի ավտոմատ ծրագրերը կարող էին մտնել բիզնեսի հետ կապված կայքեր, կարդալ դրանք և պարբերաբար ստուգել թարմացումները։ Համաձայնություն տալու համար բավական էր պարզապես շարունակել օգտվել Meta-ի բիզնես գործիքներից։

Պայմանները պետք է ուժի մեջ մտնեին հոկտեմբերի 30-ին։ Սակայն մի քանի շաբաթում դրանց դեմ հանդես եկան լրատվամիջոցներ և ԱՄՆ սենատորներ, իսկ Նորվեգիայում հարցը հասավ դատարան։ Meta-ն նախ հետաձգեց փոփոխությունը, ապա կասեցրեց այն առանց նոր ամսաթվի, և այսօր գործում են հին պայմանները։ Հարցը, սակայն, փակված չէ։ Եթե ձեր բիզնեսը Instagram-ում է և ունի կայք, պետք է իմանաք, թե ինչ էր առաջարկվում և ինչ կարող եք անել արդեն հիմա։

Ինչ էր գրված նոր պայմաններում

Ըստ Associated Press-ի՝ նոր պայմանները Meta-ին թույլ էին տալիս ավտոմատ ծրագրերով մտնել բիզնես հաշվի հետ կապված կայքերը, կարդալ դրանց էջերը, հավաքել և պահպանել բովանդակությունը, ինդեքսավորել այն (այսինքն՝ դասավորել այնպես, որ հետո հեշտ լինի գտնել) և վերլուծել։ Meta-ն հավաքված բովանդակության համար վճարելու պարտավորություն չէր ունենալու։ Պայմանները վերաբերում էին միայն բիզնես հաշիվներին։ Անձնական հաշիվների վրա դրանք չէին տարածվելու, թեև, ինչպես նշում է AP-ն, այդ հաշիվների հրապարակային գրառումներն արդեն այսօր կարող են օգտագործվել ՍԻ մոդելներ սովորեցնելու համար։ Nieman Lab-ը նշում է, որ խոսքը ոչ միայն գովազդ գնողների մասին էր, այլև նրանց, ովքեր պարզապես կառավարում են բիզնես էջ կամ օգտվում են Meta Business Suite-ից։

Ամենաշատ քննադատությունն առաջացրեց այն, որ պայմանների առաջին տարբերակում նշված նպատակների մեջ կար «train» բառը, այսինքն՝ կայքերից հավաքված նյութը կարելի էր օգտագործել նաև Meta-ի համակարգերը սովորեցնելու համար։ Nieman Lab-ի հաջորդ հոդվածի համաձայն՝ հոկտեմբերի 16-ին Meta-ն հանեց այդ բառը և հավաքված նյութի օգտագործումը սահմանափակեց «գովազդային և բիզնես արտադրանքներով»։ Իրավաբանները, սակայն, նշեցին, որ ձևակերպումը դեռ շատ լայն է։ Բացի այդ, պայմանների ոչ մի տարբերակում գրված չէ, որ Meta-ն պետք է հարգի robots.txt ֆայլը։ Դա կայքի փոքր ֆայլ է, որտեղ տերը գրում է, թե որ ծրագրերը կարող են կարդալ կայքը, իսկ որոնք՝ ոչ։

Meta-ն այլ կերպ է բացատրում փոփոխությունը։ AP-ի տվյալներով՝ հոկտեմբերի 16-ին ընկերության հաղորդակցության գծով փոխնախագահ Էնդի Սթոունը X-ում գրեց, որ նպատակն այլ կայքերից վաճառվող ապրանքների մասին ճշգրիտ տեղեկություն ստանալն է, և որ խոսքը լրատվական կայքերից տվյալներ հավաքելու մասին չէ։ Ընկերության ներկայացուցիչը նաև ասաց, որ կայքերի տերերը կարող են իրենց նախընտրությունները շարունակել նշել robots.txt-ի միջոցով։

Նույն պայմաններում կար ևս մեկ կետ, որն անմիջապես վերաբերում է Instagram-ում և Facebook-ում գովազդ անող բիզնեսներին։ Ըստ CIO-ի՝ նոր տեքստում գրված է, որ Meta-ի ՍԻ գործառույթները կարող են սխալվել և միշտ չէ, որ տալիս են ճշգրիտ, ամբողջական կամ տեղին արդյունք, իսկ այդ գործառույթների և դրանց ստեղծած բովանդակության հետ կապված բոլոր ռիսկերը կրում է միայն բիզնեսը։ Խոսքը, ըստ Inc.-ի հեղինակային սյունակի, այն գործիքների մասին է, որոնք ՍԻ-ով ստեղծում, խմբագրում կամ բարելավում են գովազդային նյութերը։ Հեղինակը նշում է, որ նախկինում նման կետը գործում էր, երբ գովազդատուն ինքն էր ընտրում Meta-ի ՍԻ գործիքները, իսկ նոր ձևակերպումն այդ ընտրությունից կախված չէ։ Meta-ի ներկայացուցիչը պատասխանել է, որ գովազդի ավտոմատ գործառույթներից (Advantage+) յուրաքանչյուրը կարելի է անջատել Ads Manager-ում։ Այսինքն՝ ըստ այդ ձևակերպման՝ եթե ՍԻ-ն գովազդում սխալ տեղեկություն գրեր, ռիսկը կրելու էր գովազդատուն, ոչ թե Meta-ն։

Ինչու կասեցվեց

Հոկտեմբերի 23-ին Meta-ն հայտնեց, որ նոր պայմանները ուժի մեջ կմտնեն ոչ թե հոկտեմբերի 30-ին, այլ նոյեմբերի 20-ին։ Nieman Lab-ի տվյալներով՝ պայմանների բովանդակությունն այդ ժամանակ չփոխվեց, և իրավաբանների կասկածները մնացին։

ԱՄՆ-ում սենատոր Ադամ Շիֆը հոկտեմբերի 24-ին նամակ ուղարկեց Մարկ Ցուկերբերգին։ Նա պահանջեց պայմանագրում հստակ գրել, որ Meta-ն կհարգի robots.txt-ը և վճարովի բովանդակության սահմանափակումները (paywall), և մինչև նոյեմբերի 2-ը պատասխանել՝ արդյոք ընկերությունը կկասեցնի փոփոխությունը։ Ցուկերբերգին նամակ գրեց նաև սենատոր Մարշա Բլեքբերնը։

Հոկտեմբերի 28-ին Էնդի Սթոունը հայտարարեց, որ Meta-ն չի փոխի իր քաղաքականությունը առանց ոլորտի կազմակերպությունների և առաջնորդների հետ լիարժեք խորհրդակցության, իսկ եթե այն տևի նոյեմբերի 20-ից ավելի, փոփոխությունը կրկին կհետաձգվի։ Նույն օրը Օսլոյի դատարանը, Նորվեգիայի խոշոր լրատվամիջոցների (այդ թվում՝ NRK-ի և Schibsted-ի) հայցով, ժամանակավորապես արգելեց Meta-ին կիրառել նոր պայմանները, մինչև դատարանը վերջնականապես կորոշի՝ դրանք օրինական են, թե ոչ։

Հոկտեմբերի 30-ին Մեծ Բրիտանիայի Մրցակցության և շուկաների մարմինը (CMA) հետաքննություն սկսեց։ Այն ստուգում է, թե արդյոք Meta-ն չարաշահում է իր գերիշխող դիրքը՝ պարտադրելով պայմաններ, որոնցով կարող է հավաքել բիզնեսների և հրատարակիչների կայքերի բովանդակությունը և օգտագործել այն իր ծառայություններում, այդ թվում՝ ՍԻ գործառույթներում։ CMA-ն ընդգծում է, որ դեռ չի որոշել, թե արդյոք օրենքը խախտվել է։ Այս հետաքննությունից անկախ՝ CMA-ն Meta-ից տեղեկություններ է հավաքում նաև Մեծ Բրիտանիայի փոքր բիզնեսների բարձրացրած մտահոգությունների վերաբերյալ։ Ըստ AP-ի՝ Եվրոպական հանձնաժողովը նույնպես քննարկել է պայմանները Meta-ի հետ և ողջունել հետաձգումը։

Այսօր նոր պայմանների մեկնարկի հաստատված ամսաթիվ չկա։

Ինչ է crawler-ը, և ինչ է արդեն այսօր անում Meta-ն

Crawler-ը ծրագիր է, որը մարդու փոխարեն բացում է կայքերի էջերը, կարդում դրանց տեքստը և պահպանում այն։ Google-ն այսպես է հավաքում էջերը, որոնք հետո ցույց է տալիս որոնման արդյունքներում, իսկ ՍԻ ընկերությունները այսպես են հավաքում տեքստեր իրենց մոդելների համար։ Յուրաքանչյուր crawler կայքին ներկայանում է իր անունով, որը կոչվում է user agent։

Meta-ն կայքերը ՍԻ-ի կարիքների համար կարդում է ոչ առաջին անգամ։ Ընկերությունն արդեն ունի crawler, որի նպատակներից մեկը ՍԻ մոդելներ սովորեցնելն է, և այն գործում է նոր պայմաններից անկախ։ Meta-ի պաշտոնական փաստաթղթում նշված է հինգ crawler․

• Meta-ExternalAgent․ կարդում է կայքերը, օրինակ՝ մեծ ընդհանուր ՍԻ մոդելներ (foundation models) սովորեցնելու կամ բովանդակությունն ինդեքսավորելու համար։
• Meta-WebIndexer․ բարելավում է Meta AI-ի (Meta-ի ՍԻ օգնականի) որոնման արդյունքները։
• Meta-ExternalAds․ կարդում է կայքերը գովազդային և այլ բիզնես ծառայությունները բարելավելու համար։
• FacebookExternalHit․ կարդում է այն կայքերի բովանդակությունը, որոնց հղումները կիսվել են Meta-ի հավելվածներում։ Անվտանգության ստուգումների ժամանակ այն կարող է անտեսել robots.txt-ը։
• Meta-ExternalFetcher․ բացում է առանձին հղումներ օգտատիրոջ խնդրանքով և նույնպես կարող է անտեսել robots.txt-ը։

Այսինքն՝ հարցը, թե արդյոք Meta-ն կարող է կարդալ ձեր կայքը ՍԻ-ի համար, նոր չէ։ Նոր պայմանները պետք է այդ մուտքն ամրագրեին պայմանագրով, ընդ որում՝ առանց robots.txt-ի որևէ հիշատակման։ Պայմաններում նաև նշված չէ, թե կոնկրետ որ crawler-ը պետք է կատարեր այդ աշխատանքը։

Ինչ կարող եք անել հիմա

Robots.txt-ը դրվում է կայքի գլխավոր հասցեի տակ (օրինակ՝ example.am/robots.txt)։ Դրանում գրվում է, թե որ crawler-ը որ էջերը կարող է կամ չի կարող կարդալ։ Եթե չեք ուզում, որ ձեր կայքը օգտագործվի Meta-ի ՍԻ մոդելներ սովորեցնելու համար, կարող եք արգելել Meta-ExternalAgent-ի մուտքը՝ ավելացնելով այս երկու տողը․

User-agent: meta-externalagent

Disallow: /

Meta-ն նշում է, որ crawler-ները robots.txt-ը կարող են պահել մինչև 24 ժամ, ուստի փոփոխությունը կարող է անմիջապես չգործել։ Եթե կայքը պատրաստել է ծրագրավորողը կամ գործակալությունը, բավական է նրան ուղարկել այս տողերը։ Meta-ExternalAds-ի դեպքում փաստաթղթում նշված չէ, թե ինչ կլինի այն արգելելիս, ուստի եթե գովազդում եք Instagram-ում կամ Facebook-ում, այդ crawler-ին առանց ստուգելու մի՛ արգելեք։

Սակայն robots.txt-ը միայն ցուցում է, ոչ թե արգելք։ Այն սահմանող ստանդարտում՝ RFC 9309-ում, հստակ գրված է, որ այս կանոնները մուտքի թույլտվության միջոց չեն։ Crawler-ը դրանց հետևում է կամավոր, և ոչ մի տեխնիկական միջոց նրան չի ստիպում դա անել։ Եթե կայքում կա տեղեկություն, որը չպետք է հասանելի լինի դրսից, օրինակ՝ հաճախորդների տվյալներ կամ ներքին գնացուցակներ, այն պետք է պաշտպանված լինի գաղտնաբառով, ոչ թե միայն robots.txt-ով։

Իմ կարծիքը

Meta-ի բացատրության մեջ տրամաբանություն կա։ Երբ Instagram-ի գովազդում ապրանքի գինը վերցվում է անմիջապես խանութի կայքից, գնորդը չի տեսնում երեք շաբաթ առաջվա գինը, իսկ խանութը չի կորցնում հաճախորդին այդ անհամապատասխանության պատճառով։ Եթե պայմանները միայն դրա մասին լինեին, այսքան աղմուկ հազիվ թե բարձրանար։

Աղմուկը բարձրացավ, որովհետև տեքստը շատ ավելին էր թույլ տալիս, քան ընկերությունը բացատրում էր։ Պայմանագրում կարևորը գրվածն է, ոչ թե այն, ինչ ներկայացուցիչը ասում է լրագրողներին։ Իսկ գրված էր, որ Meta-ն կարող է կարդալ բիզնեսի հետ «կապված» կայքերը՝ այնքան լայն ձևակերպմամբ, որ, իրավաբանների կարծիքով, դրա տակ կարող էր ընկնել ամբողջ կայքը, և առանց մեկ տող գրելու robots.txt-ի մասին։ Նույն տեքստում ՍԻ գործառույթների սխալների ռիսկն ամբողջությամբ դրվում էր բիզնեսի վրա։ Երկու կետերը միասին կարդալիս ստացվում է, որ տվյալներն ու դրանք օգտագործելու իրավունքը մի կողմում են, իսկ ՍԻ-ի սխալների պատասխանատվությունը՝ մյուս։

Ամենաթույլ տեղը համաձայնության ձևն է։ «Ոչ» ասելու համար պետք է հրաժարվել Instagram-ից, Facebook-ից և WhatsApp-ից որպես բիզնես գործիքներից։ Երևանյան սրճարանի կամ ձեռագործ իրեր վաճառողի համար, որի հաճախորդների մեծ մասը գալիս է Instagram-ից, սա ընտրություն չէ։ Ուշադրություն դարձրեք նաև, թե ով ճնշում գործադրեց՝ խոշոր լրատվամիջոցներ իրենց իրավաբաններով, որոնք Նորվեգիայում դատարանով արգելք ստացան, և ԱՄՆ սենատորներ։ Կարգավորող մարմինները միացան արդեն կասեցումից հետո։ Փոքր բիզնեսի ձայնը այս ամբողջ գործընթացում գրեթե չի լսվում, բայց վերջնական պայմանները նրա վրա էլ են տարածվելու։

Այդ պատճառով robots.txt-ը ես համարում եմ ոչ թե լիարժեք պաշտպանություն, այլ այն լծակը, որը բիզնեսն ունի հենց հիմա։ Այն չի լուծում պայմանագրի խնդիրը, բայց գրավոր արձանագրում է ձեր դիրքորոշումը։ Meta-ի ներկայացուցիչը լրագրողներին մի քանի անգամ ասել է, որ robots.txt-ով նշված նախընտրությունները հարգվում են։ Պայմանագրում դա գրված չէ, և Meta-ի փաստաթղթի համաձայն՝ նրա երկու crawler-ը կարող են այն անտեսել։ Բայց հրապարակավ տրված խոստումից հրաժարվելն ավելի դժվար է, քան այն չտալը։

Որտեղ է հարցը հիմա

Meta-ի նոր պայմանները կասեցված են, բայց չեն չեղարկվել։ Մինչ դատարաններն ու կարգավորողները կորոշեն դրանց ճակատագիրը, ձեր կայքի robots.txt-ը ստուգելը ընդամենը մի քանի րոպե է պահանջում։

Աղբյուրներ

• Meta for Developers — Meta Web Crawlers (Meta-ի crawler-ների պաշտոնական փաստաթուղթ)
• CMA — CMA opens investigation into Meta's commercial terms, 30.10.2026
• CMA — Suspected abuse of a dominant position in relation to Meta's commercial terms (գործի էջը)
• ԱՄՆ սենատոր Ադամ Շիֆի նամակը Meta-ին, 24.10.2026
• IETF — RFC 9309: Robots Exclusion Protocol, սեպտեմբեր 2022
• CIO — Meta's new commercial terms say if its AI makes a mistake, it will legally be the customer's fault, 19.10.2026
• Inc. — Meta Says You're 'Solely Responsible' for What Its AI Does to Your Ads (Ռոբերտ Գիլեսպիի հեղինակային սյունակ), 02.11.2026
• Associated Press — Meta delays new business terms after outcry over potential web scraping of news sites, 02.11.2026
• Nieman Lab — Meta's new commercial terms will allow the scraping of news sites, legal experts say, 15.10.2026
• Nieman Lab — Meta delays rollout of terms that would allow broad scraping of news sites, 26.10.2026
• Nieman Lab — Meta pledges to consult publishers before finalizing its new terms, 28.10.2026
• The Local Norway — Norwegian court temporarily bans new Meta user terms, 29.10.2026